IKIGAI Từ Góc Nhìn Thực Hành (Phần 2)
Các Bước Chi Tiết Xác Định IKIGAI

Điều trước tiên cần xác định tâm thế là việc đi tìm IKIGAI không phải chuyện nhanh chóng và dễ dàng sau một đêm là có thể tìm được. Đây là một hành trình rất lâu dài, tốn nhiều thời gian, trí lực, và các chi phí vật chất, chi phí cơ hội. Đi tìm IKIGAI đòi hỏi chúng ta cần nghiêm túc và có sự thực hành, kiểm chứng và đối chiếu qua thời gian. IKIGAI là một quá trình đánh thức và gọi tên thật cụ thể điều nằm ở sẵn bên trong bạn nên nếu như bạn không tìm ra IKIGAI của mình sau 1 lần thì cũng đừng quá lo lắng, hãy tiếp tục làm lại các bước sau:

1. Bước 1: Trả lời 4 vòng tròn lớn với các nguyên tắc sau:

Sơ đồ xác định IKIGAI

• Chuẩn bị 4 tờ giấy trắng, không có dòng kẻ. Việc viết trên trang giấy trắng sẽ giúp trí não của chúng ta được thỏa sức tự do hơn, tránh sự gò bó. 
• Liệt kê một cách chi tiết các câu hỏi thuộc 4 vòng tròn chính: Việc bạn yêu thích, Việc/ lĩnh vực bạn làm giỏi, Việc mà người khác sẵn sàng trả tiền để bạn làm, Việc mà xã hội cần ra từng tờ giấy riêng biệt. Cần tự hỏi bản thân liên tục và ghi chép một cách nghiêm túc với quy tắc: "Đã liệt kê thì không sắp xếp, và đã sắp xếp thì không liệt kê", Có nghĩa là dành trọn vẹn thời gian cho sự liệt kê cho từng vòng tròn, tránh sự tự đối chiếu, tự phán xét và mơ hồ giữa các vòng tròn này. Đồng thời việc liệt kê không sắp xếp ra một tờ giấy không dòng kẻ sẽ giúp tâm trí của bạn ở chế độ mở, khơi gợi những điều sâu thẳm nhất trong bạn. Nếu can thiệp bằng sự sắp xếp, gom nhóm, tự phán xét chính mình ở giai đoạn này sẽ phá hủy toàn bộ quá trình.
• Sau khi có trên tay 4 tờ giấy đã được liệt kê chi tiết, trên từng tờ giấy, hãy bắt tay vào sắp xếp, gom từng gạch đầu dòng có chung ý vào thành mục lớn. Gạch đi những điều bạn cảm thấy thừa

Bước 1 này là bước hết sức quan trọng, và nó không đơn giản chỉ là vạch ra 4 vòng tròn. Bước làm này đào sâu vào những niềm tin và có những yếu tố ảnh hưởng từ truyền thống, tính đặc thù của dân tộc, xã hội. Bạn có thể tham khảo một số lưu ý sau đây mà Sống Trọn Đầy trong quá trình tự vấn chính mình nhé:

1.1 Việc bạn yêu thích:

        Hãy như một người du hành lộn dòng thời gian,lục tìm lại những khoảnh khắc bạn cảm thấy thực sự yêu thích một việc làm, một điều gì đó mà hoàn toàn độc lập với suy nghĩ, tư tưởng của người khác. Với mỗi dòng bạn ghi xuống hãy tự hỏi việc này mình yêu thích là từ bản thân hay từ người khác, từ sách vở, từ một khóa học, từ tiêu chuẩn xã hội, từ một nỗi đau chưa được chữa lành ở quá khứ, hay từ kỳ vọng của thế hệ trước. 

         Ở xã hội Việt Nam, yếu tố “cha truyền con nối”, việc gửi gắm một ước mơ vào thế hệ sau là vô cùng đặc thù. Phong cách nuôi dạy của cha mẹ Việt Nam vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, từ các việc đơn giản như ăn gì mặc gì, tới công việc, mối quan hệ, cách thức suy nghĩ, lựa chọn thông tin. Để đào sâu tới tận cùng chính mình, bắt buộc chúng ta cần kĩ càng trong việc nhìn lại hệ thống niềm tin, soi chiếu những trải nghiệm trong quá khứ tới hiện tại. Đôi khi hóa ra việc bạn yêu thích nó đã rất rõ ràng từ những năm tháng còn trẻ con:

• Khi hào hứng việc đóng vai cô giáo dạy chữ cho các em thú nhồi bông -> hóa ra bạn yêu thích việc diễn đạt lại cho người khác những kiến thức mình đã trải qua. 
• Hay những giờ chơi chung, bạn luôn để ý tới các món đồ chơi nấu ăn, đóng vai một đầu bếp thực thụ -> bạn nhận ra bạn thích cảm giác sắp xếp các gia vị để đưa tới những món ăn tuyệt vời, cảm giác được phục vụ sức khỏe người khác. 
• Hay vào tiết tin học của năm lớp 10, bạn luôn tranh thủ phòng máy sau giờ học để thử nghiệm những dòng code, nhìn cách các lệnh True - False trả về -> Bạn thực sự yêu thích tính logic, và việc làm cho mọi thứ thật logic bằng các công thức toán học. 

Đã bao giờ bạn nghiêm túc reweiw lại niềm tin và trải nghiệm của mình?

Lưu ý: 

• Khi tới công đoạn sắp xếp lại, cần loại bỏ khỏi danh sách những việc xuất phát từ những nhu cầu mang tính giải trí cá nhân, thỏa mãn cá nhân, chỉ mang tính giết thời gian hoặc né tránh hành động, không mang lại giá trị cho mọi người và môi trường xung quanh. Ví dụ, một bạn trẻ thích xem tiktok xuất phát từ việc nghiên cứu cách tiktok triển khai các video ngắn, các kĩ thuật dựng video hấp dẫn người xem, phục vụ cho việc sáng tạo của bạn ấy trong đời sống hàng ngày khác với việc một bạn trẻ thích xem tiktok vì nó vui và giết thời gian tốt. Ở bạn thứ nhất thì VIỆC BẠN THÍCH chính là tạo ra các sản phẩm sáng tạo và cuốn hút tâm lý người khác một cách ngắn gọn, súc tích, đầy cảm xúc.
• Việc bạn yêu thích có thể chẳng hề liên quan đến việc bạn thường xuyên làm hay việc bạn đang làm giỏi cả, nên hãy kiên trì tìm ra và ghi xuống cụ thể điều bạn yêu thích đằng sau các trải nghiệm, các công việc, các vai trò bạn đã từng làm nhé! 

1.2. Việc bạn làm giỏi:

      Có rất nhiều việc chúng ta luyện nhiều nên trở thành kĩ năng, từ kĩ năng lên tới lành nghề. Ở mục này, Chúng ta nói về tố chất và kỹ năng nghề. "Kết quả lột tả quá trình". Điều mà bạn làm giỏi cần có những kết quả nhất định, đó có thể là các chứng chỉ, giải thưởng, là các sản phẩm chất lượng tốt, là một nấc thang đã đạt được trong kĩ năng nghề, là sự xác nhận từ những người biết tới việc bạn đang làm. Thật tiếc là đôi khi chúng ta để lỡ việc rèn luyện những tố chất sẵn có để trở thành kỹ năng, hay chuyên gia. Và số lượng người mắc kẹt ở mức trung bình là vô cùng nhiều. Điều này vừa là tin buồn nhưng cũng là một tín hiệu lạc quan, vì ngay khi bạn đang đọc bài viết này cùng với Sống Trọn Đầy thì bạn đã bắt đầu nghiêm túc nhìn nhận lại các tố chất và quá trình phát huy tố chất của bản thân rồi, đây là một bước tiến khá lớn trong sự nghiệp phát triển bản thân!

• Bạn có tố chất chi tiết, tỉ mỉ, xác suất cao bạn sẽ giỏi nếu làm các công việc liên quan đến con số, có thể bạn đang là một nhân viên kế toán, một nhà phân tích Data xuất sắc.
• Bạn có tố chất sắp xếp mọi việc, có cái nhìn tổng quan, diễn giải được mọi việc theo 1 sơ đồ, hay là người đúc kết lại ý của các cuộc họp thì có thể bạn sẽ giỏi ở vai trò Viết quy trình, Quản lý cấp trung. 
• Bạn giỏi nói chuyện linh hoạt không cần kịch bản, nói chuyện thu hút, “chém gió” tốt thì việc trở thành MC chuyên nghiệp, một hoạt náo viên sự kiện, một trưởng nhóm biết cách truyền động lực cho anh em, một streamer…sẽ dễ dàng hơn những người không có tố chất đó.

       Ở một trường hợp khác, với một số người đã lành nghề tới mức lên đến bậc chuyên gia, làm một việc đó đã quá lâu và quá thành thạo thì đôi khi lại có sự nhầm lẫn giữa việc người ấy giỏi và việc người ấy thực sự thích, thậm chí quên mất việc đi tìm và thử nghiệm việc họ yêu thích. Có thể bạn cũng đã từng bắt gặp đâu đó những mẩu tin về một chuyên gia, một người nổi tiếng khi đã đạt đến đỉnh cao sự nghiệp và kĩ năng lại bất ngờ rẽ sang một hướng khác, vẫn sử dụng một số tố chất có sẵn kèm kĩ năng lành nghề nhưng lại ở một cách làm khác, một công việc khác, một mục đích khác. Thật ra đó là một kết quả khi tìm ra được IKIGAI - điểm giao thoa từ bên trong chính mình.

1.3.  Việc bạn được trả tiền để làm

      Ở mục này, hãy trung thực ghi ra tất cả các việc làm bạn đang được trả để làm, và cả các việc tiềm năng có thể thể đạt được ở mức độ đo lường được (Tham khảo bảng giá thị trường từ những người đi trước trong lĩnh vực, công việc tiềm năng mang lại thu nhập, tối đa thì có thể khó đưa ra thật cụ thể nhưng nên rõ ràng với con số tối thiểu). Chỉ cần là việc làm không vi phạm pháp luật, hãy ghi ra nhé! 

1.4. Việc bạn nghĩ là xã hội cần

       Mục này thường bị bó hẹp trong ý hiểu là nghề nghiệp. Tuy nhiên khi kĩ trên sơ đồ IKIGAI, bạn sẽ thấy VIỆC XÃ HỘI CẦN = nghề nghiệp + nghĩa vụ (Nếu vòng tròn này giao với các vòng tròn khác) + Các việc khác không có điểm giao. Chính vì thế, khi liệt kê việc bạn nghĩ là xã hội cần, hãy cứ liệt kê 1 lượt ra và giữ vững nguyên tắc "Đã liệt kê thì không sắp xếp - Đã sắp xếp thì không liệt kê". Có thể hiểu việc xã hội cần là việc mà nếu mình ko làm thì cảm giác rất bứt rứt khó chịu ko yên được.

2. Bước 2: Bóc tách và ráp nối 4 GIAO ĐIỂM NHỎ

Ở từng giao điểm nhỏ, Sống Trọn Đầy sẽ gợi ý cho các bạn các câu hỏi cụ thể hỗ trợ việc xác định các giao điểm nhỏ này

2.1. Đam mê

Giao điểm giữa Việc yêu thích và Việc giỏi sẽ hình thành Đam mê. Điểm giao này thay cho câu hỏi Bạn muốn gì? Bạn sống để làm gì?. Hai câu hỏi tưởng chừng ngắn gọn nhưng hầu như khi trả lời chúng ta sẽ thường rơi vào trạng thái nói ra thứ mình thích nhưng lại không thực sự từng hành động và thử sức hoặc trả lời những điều không hữu ích với chính mình và mọi người xung quanh, xuất phát từ mong muốn được thỏa mãn nhu cầu của cá nhân (Ví dụ thích ăn ngon, thích mặc đẹp, thích nói...). Khi cứ liên tục nghiêm túc với hai câu hỏi: Bạn muốn gì? Bạn sống để làm gì?, cùng với quá trình trải nghiệm bạn sẽ xác định được điểm giao này. 

2.2. Chuyên gia

Giao điểm giữa Việc giỏi và việc kiếm được tiền hình thành nên Chuyên gia. Việc trở nên thành thạo trong một lĩnh vực là điều không phải ai cũng làm được. Nếu chưa tới mức được công nhận là Chuyên gia, hãy tự hỏi Bạn phát triển bản thân như thế nào?. Có lẽ với những cá nhân đã trải nghiệm với chính mình nhiều sẽ dễ nhận biết điểm giao này. Không cần phải "nhảy việc" nhiều lần mới tính là trải nghiệm, mà cách chúng ta làm từng việc, cách ta rèn luyện trong từng việc làm.

2.3. Việc làm

Bạn đang làm gì? Tại sao bạn phải đi làm?. Đây là điểm giao có vẽ dễ xác định nhất trong 4 giao điểm nhưng cũng dễ bị hiểu lầm khi xác định. Ở điểm giao VIỆC LÀM này cần đòi hỏi sự trung thực của mỗi người. Chỉ liệt kê những việc đã từng làm hoặc sắp trực tiếp làm (không tính những việc nhờ người khác làm).

2.4. Sứ mệnh

Điều khiến Sơ đồ IKIGAI trở thành mảnh ghép hoàn chỉnh cho nhiều lý thuyết phát triển bản thân khác nằm ở việc nó cho chúng ta một cái nhìn tổng quan và định nghĩa cơ bản về những điều cảm giác khó đo lường được. Không giống nhiều lý thuyết đề cao sứ mệnh, đam mê, ở Sơ đồ IKIGAI, Sứ mệnh đơn giản là điểm giao giữa Việc yêu thích và Việc xã hội cần. Ở điểm giao này hãy trả lời hai câu hỏi: Bạn có thể làm gì? Đâu là cơ hội cho bạn?. Lưu ý là "có thể làm", nghĩa là bạn nên liệt kê cả những việc làm "tiềm năng" bạn sẽ làm, không dừng lại ở việc đã làm trong quá khứ.

3. Bước 3: Ráp tất cả các điểm giao thoa và xác định IKIGAI

• Gạt bỏ những điều chưa thực sự phù hợp với bản thân, thêm vào những chi tiết bạn khám phá ra chính mình sau quá trình trải nghiệm vừa rồi.
• IKIGAI là một quá trình đào sâu chính mình, nó là mục đích, không phải một bản kế hoạch có sự kế thừa nên bất cứ khi nào bạn cảm thấy có vẻ như những gì đã từng ghi xuống “không phải là mình” nữa, bạn có thể xóa toàn bộ những điểm đã viết ra trước đây và bắt đầu lại từ đầu với 1 trang giấy trắng.

Thế giới từ đầu năm 2020 tới nay đã chứng kiến rất nhiều biến đổi do dịch bệnh Covid, cùng sự phát triển của công nghệ AI, tất cả các ngành nghề đều có sự thay đổi lớn. Có những việc làm mới xuất hiện và những việc làm biến mất. Do đó "việc bạn được trả tiền để làm" cùng "việc bạn nghĩ là xã hội cần" cũng thay đổi. Xác định IKIGAI - một điểm giao của nhiều yếu tố bên trong và thực tế bên ngoài có một ý nghĩa mang tính cách mạng với mỗi cá nhân trong bối cảnh hiện nay. Tuy vậy, IKIGAI cũng là một dạng quan niệm về ý nghĩa cuộc sống lý tưởng, thường thì ý nghĩa cuộc sống khó mà tìm ra dễ dàng. Quá gắng sức tìm IKIGAI thì cũng dễ vỡ mộng vì xung đột giữa cái thích, cái giỏi, cái xã hội cần và cái nuôi mình cùng những ảo tưởng về bản thân, về các mối quan hệ là điều thường xuyên xảy ra. Vì vậy trên con đường đi tìm IKIGAI, bạn đừng quên Sống trọn đầy với những niềm vui nhỏ nhoi ngay trong giây phút thực tại nhé! (Đọc tiếp phần 3 tại đây)

*Sống trọn đầy - Living a Powerful Life*